16. MFF Zagłębie i Sąsiedzi | Pająki – ozdoby, które przynoszą szczęście | projekt i wystawa

Informacje o wystawie

Otwarcie wystawy 10.04.2026, g. 15:30

Ekspozycja 10.04.2026–19.04.2026

Lokalizacja Hol I piętra

Czynne codziennie 8:00-20:00

Wstęp wolny

Grafika wydarzenia praca wykonana w ramach projektu „Pająki – ozdoby, które przynoszą szczęście”, fot. Marek Wesołowski

Wydarzenie realizowane w ramach 16. Międzykulturowego Festiwalu Folklorystycznego Zagłębie i Sąsiedzi

Święto folkloru

Od 10 do 19 kwietnia w siedzibie Pałacu Kultury Zagłębia odbędzie się 16. edycja wielkiego święta folkloru i sztuki ludowej – Międzykulturowego Festiwalu Folklorystycznego „Zagłębie i Sąsiedzi”.

Jak co roku Galeria Sztuki PKZ wspiera to wydarzenie, organizując wystawy tematyczne oraz prezentacje rękodzieła. W ostatnich latach prezentowaliśmy m.in. janowskie dywany dwuosnowowe, fotografie strojów ludowych ze zbiorów Muzeum Miejskiego w Tychach czy niepowtarzalne wycinanki świętokrzyskie autorstwa Lucyny Kozłowskiej.

Rok 2026 należy do pająków ludowych!

Pająki – ozdoby, które przynoszą szczęście

Pająki – ozdoby, które przynoszą szczęście – projekt

„Pająki – ozdoby, które przynoszą szczęście” to nie tylko wystawa, lecz także trzymiesięczny projekt realizowany od stycznia do marca 2026 roku przez Galerię Sztuki PKZ we współpracy z Działem Edukacji Kulturalnej i Artystycznej PKZ.

Celem projektu było umożliwienie jak największej liczbie odbiorców poznania pająków – nie tylko poprzez oglądanie kolekcji prezentowanej na wystawie, lecz także dzięki bezpośredniemu udziałowi w procesie tworzenia własnej, unikatowej ozdoby.

Program wydarzenia objął szereg działań towarzyszących. W ramach inicjatywy odbyły się dwa warsztaty mistrzowskie dla kadry instruktorów Pałacu Kultury Zagłębia, prowadzone przez twórców ludowych oraz współczesną artystkę specjalizującą się w tworzeniu pająków.

Przeszkoleni instruktorzy przeprowadzili następnie warsztaty dla dzieci i młodzieży, zajęcia dla grup szkolnych oraz koordynowali międzypokoleniowe spotkania warsztatowe z udziałem członkiń stowarzyszeń Kół Gospodyń.

Efektem każdego z tych wydarzeń był wspólnie wykonany – przez grupę uczestników – pająk. W projekt zaangażowało się ponad 200 osób – od najmłodszych po seniorów. Uczestnicy nie tylko poznali tradycję, ale stali się jej współtwórcami.

Pająki – ozdoby, które przynoszą szczęście – wystawa

Wystawa stanowi podsumowanie projektu oraz próbę spojrzenia na tradycję z różnych perspektyw. Zobaczyć na niej można zarówno prace powstałe podczas warsztatów, jak i realizacje zaproszonych mistrzów – depozytariuszy tradycji z Lubelszczyzny: Małgorzaty i Tomasza Krajewskich oraz Hanny Stano, tworzącej jako studio „w mateczniku”.

Ekspozycja zestawia klasyczne formy pająków – oparte na wieloletniej praktyce i przekazie międzypokoleniowym – ze współczesnymi interpretacjami, które poszerzają ich znaczenie i estetykę. Prace warsztatowe wpisują się w ten dialog, często łącząc elementy tradycyjne z nowoczesnym podejściem do koloru, materiału czy formy.

To właśnie ta różnorodność pokazuje, że pająki ludowe nie są zamkniętym rozdziałem historii, lecz żywą i rozwijającą się dziedziną twórczości.

Symboliczne otwarcie wystawy

W ramach otwarcia wystawy zapraszamy na spotkanie z twórcami ludowymi – naszymi mistrzami. Wydarzenie połączone będzie z miniwarsztatami tworzenia pająków – wykonaną pracę każdy będzie mógł zabrać ze sobą na pamiątkę. Spotkanie poprowadzą Małgorzata i Tomasz Krajewscy – depozytariusze tradycji z Lubelszczyzny.

To właśnie dzięki staraniom tych twórców w 2024 roku umiejętność wykonywania pająków na Lubelszczyźnie została wpisana na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego.

Udział w spotkaniu jest bezpłatny, jednak obowiązują zapisy, więcej informacji:

Spotkanie z Małgorzatą i Tomaszem Krajewskimi

Pająki ludowe – czym są?

Pająki ludowe to przestrzenne, wiszące ozdoby, które dawniej wykonywano z naturalnych i łatwo dostępnych w gospodarstwie materiałów, takich jak słoma, bibuła, papier, kawałki płótna czy włóczka. Zawieszane były pod sufitem w centralnym miejscu izby –gdzie pełniły funkcję dekoracyjną, ale także symboliczną.

Ich historia sięga około 200 lat i jest silnie związana z rytmem życia na wsi. Tworzono je szczególnie w okresach zimowych oraz po żniwach, kiedy dostępna była słoma – podstawowy budulec konstrukcji. W wielu regionach Polski pająki przygotowywano z okazji najważniejszych świąt, takich jak Boże Narodzenie czy Wielkanoc, ale także z okazji ważnych uroczystości np.: wesel.

Nie były to jednak wyłącznie dekoracje. W tradycji ludowej przypisywano im znaczenie ochronne i symboliczne – wierzono, że przynoszą szczęście, zapewniają pomyślność domownikom, a także sprzyjają urodzajowi. Ich delikatna, a zarazem precyzyjna konstrukcja – oparta na rytmie, symetrii i powtarzalności – odzwierciedlała porządek świata i harmonię natury.

Ze względu na budowę wyróżnia się kilka podstawowych typów pająków. Do najważniejszych należą pająki obręczowe, tworzone na bazie okręgu; pająki krystaliczne – o złożonej, geometrycznej formie przypominającej przestrzenne bryły; oraz pająki tarczowe, których centralnym elementem jest dekoracyjna, pleciona tarcza.

Współcześnie pająki ludowe przeżywają wyraźny renesans – są nie tylko odtwarzane w formie tradycyjnej, lecz także reinterpretowane przez artystów i projektantów. Łączą w sobie rzemiosło, sztukę i design, stając się inspiracją dla nowych form twórczych.